Uitstel van Oordeel

Er zijn vragen in onze huidige maatschappij die niet meer kunnen worden beantwoord met ‘meer van hetzelfde’. Een groeiende complexiteit en dramatische versnippering van specialistische kennis, eisen een andere aanpak van problemen. Ook de conventionele projectmatige benadering van vraagstukken en processen is vaak te eenzijdig en beperkt in brandbreedte en lange termijn oriëntatie.

De context architect erkent de noodzaak om integraal en met inachtneming van alle stakeholders op nieuwe manieren situaties te benaderen en tot daden te komen.

Deze verschillende kanten van het realisatieproces hebben een integraal en niet-lineair karakter. Processen lopen niet volgens een voorspelbare lijn en er moet gaandeweg ruimte blijven voor voortschrijdend inzicht, creativiteit en inventieve oplossingen.

Het zoeken naar nieuwe oplossingen vereist dat betrokkenen los komen van hun oude denkbeelden. Metaforisch gezien zit menigeen achterstevoren op zijn paard. Men laat zijn of haar koers bepalen door de ervaringen uit het verleden. Deze ervaringen hebben een denkbedding uitgesleten in onze overtuigingen waaraan het lastig ontsnappen is. Wie werkelijk tot nieuwe inzichten of nieuwe toepassingen van oude systemen wil komen, moet in staat zijn deze ingesleten denkbeelden en overtuigingen te ontstijgen. Een van de belangrijkste manieren om dit te bereiken is het fenomeen ‘uitstel van oordeel’. Laat goede ideeën niet uit het veld slaan door je eigen veroordeling op basis van oude ervaringen. Zeker in sessies waarin meerdere personen en partijen vertegenwoordigd zijn, is dit een ijzeren regel, waar de context architect streng op toeziet.

Het proces van ontwerpen of ontwikkelen van nieuwe oplossingen doorloopt meestal de creatieve lus. Beginnend bij het ‘verzamelen van informatie’ heeft iets ‘incubatietijd’ nodig, waarna de ‘frustratiefase’ intreedt. Onder bepaalde omstandigheden volgt daarna het ‘Eureka’ moment, waarop een nieuw inzicht zich openbaart. Vervolgens wordt dit inzicht getoetst om doorgaans opnieuw een tweede lus te maken, wederom informatie te verzamelen en zo gaat het door. Ieder van de in deze lus genoemde fasen heeft zijn eigen karakteristieken en vraagt van mensen een andere insteek en aanpak. Op de werkvloer zullen mensen steeds meer worden verplicht om op een inventieve manier met hun werk om te gaan. Zij zullen vaker dan voorheen met deze creatieve uitdagingen worden geconfronteerd. De context architect realiseert zich dat iedere fase in het traject op een andere manier zou moeten worden gefaciliteerd en vertaalt dit ook naar varianten in de huisvesting en inrichting. Het vraagt om pluriformiteit op de werkvloer, maar ook op scholen en overal waar mensen bij zichzelf en anderen het onderste uit de kan moeten halen.

De reden dat het op de juiste manier omgaan met mensen in relatie tot creativiteit en effectiviteit zo belangrijk is, is gelegen in de inborst van ons menszijn. Wij zijn van origine zoogdieren, met een biologische insteek. Wanneer ons zoogdierdeel zich niet op zijn gemak voelt, onttrekt deze alle energie aan de rest van ons lichaam. Een bang zoogdier wil overleven en kent meer twee opties: Flight or Fight. Eenmaal in deze stand zijn wij als mens niet meer in staat goed na te denken met ons mensenverstand. Lange termijn strategieën en creativiteit leggen het af tegen oude waarheden en repeterend gedrag. De context architect gebruikt dit inzicht rond mensen bij het creëren van de juiste sfeer tussen partijen, maar ook voor het op een prettige, stimulerende en gezonde manier inrichten van gebouwen en vertrekken.

Als voertuig voor alle processen zoals hierboven kort beschreven, gebruiken we communicatie. Daarbij moeten we ons realiseren dat we zoals genoemd achterstevoren vanaf het paard de wereld bekijken. Al onze beelden en woordverklaringen zijn ingekleurd door onze inprentingen van voorheen. Om te voorkomen dat partijen elkaar verkeerd begrijpen, wat zeker in een gemêleerd gezelschap van bijvoorbeeld technici, onderwijzers, beleidsmensen, ontwerpers en ambachtslieden maar al te vaak gebeurt, moet men waakzaam zijn om niet in de eigen FFF’jes te vervallen zoals wij dat noemen. Gebaseerd op een simpele vraag om te tellen hoeveel maal de letter F in een tekst voorkomt, waarbij vrijwel niemand het antwoord goed heeft. We hebben allemaal een filter waarmee we ongemerkt hoofd- en bijzaken scheiden. Zaken die wij onbelangrijk vinden, nemen we niet bewust waar. Zo kunnen we potentieel succesvolle oplossingen veroordelen en aan de kant schuiven zonder dat we het zelf in de gaten hebben en er iets van leren. Vandaar dat de context architect processen insteekt vanuit een breed palet aan relevante personen en partijen, opdat we door open te staan voor elkanders inzichten, onze eigen blokkades kunnen overstijgen en werkelijk nieuwe oplossingen het daglicht zien. De Functie Analyse binnen Value Engineering is een middel om dit te bereiken.